गीता प्रवचने अध्याय २ / २

गीता प्रवचने अध्याय २ / २
🌸🌸गीता प्रवचने🌸🌸 
अध्याय दुसरा: भाग ०२
दुसऱ्या अध्यायापासून गीतेच्या शिकवणीस आरंभ झाला आणि आरंभिच भगवान् जीवनाचे महासिद्धान्त सांगत आहेत.ज्यावर जीवन उभारावयाचे ती जीवनाची मुख्य तत्वे आधी गळी उतरली म्हणजे पुढचा मार्ग सरळ होऊन जाईल अशी ह्यात दृष्टि आहे.गीतेच्या दुसऱ्या अध्यायातील सांख्य-बुद्धि ह्या शब्दाचा अर्थ ' 'जीवनाचे मुलभुत सिद्धांत'असा मी करत आहे.हे मूळ सिद्धांत आता आपणाला पहावयाचे आहेत.पण तत्पूर्वी ह्या सांख्य शब्दाच्या प्रसंगाने गीतेतिल पारिभाषिक शब्दांच्या अर्थाविषयी थोडासा खुलासा करुण घेणे बरे होईल.

   गीतेला जुने शास्त्रीय शब्द नविन अर्थाने वापरण्याची
सवय आहे.जुन्या शब्दावर नविन अर्थाचे कलम करणे ही विचारक्रांतीची अहिंसक प्रक्रिया आहे.व्यासांचा ह्या प्रक्रियेत हातखंडा आहे.त्यामुळे गीतेतील शब्दाना व्यापक सामर्थ्य येवून गीता ताज़ी टवटवित राहिली आणि अनेक विचारकांना त्यांच्या त्यांच्या गरजेप्रमाने आणि अनुभवाप्रमाणे अनेक अर्थ घेता आले.हे सर्व अर्थ त्या त्या भूमिकेवरून योग्य असू शकतात आणि त्यांचा विरोध करण्याची गरज न पड़ता आपण स्वतंत्र अर्थ करू शकतो अशी माझी दृष्टि आहे.
ह्या संबंधाने उपनिषदात एक सुंदर गोष्ट आहे.एकदा देव,दानवआणि मानव प्रजापतिकडे उपदेशार्थ गेले.प्रजापतिने सर्वाना 'द' हे एकच अक्षर दिले.देव म्हणाले "आम्ही देव कामी भोगांना चटावलेले.आम्हाला 'द'अक्षराने 'दमन करा' असे प्रजापतिने शिकविले. "दानव म्हणाले आम्ही दानव क्रोधी, दयेला पारखे झालेले.आम्हाला 'द'अक्षराने दया करा असे प्रजापतिने शिकविले." मानव म्हणाले "आम्ही मानव लोभी,संचयाच्या मागे लागलेले.आम्हाला 'द'अक्षराने दान करा असे प्रजापतिने शिकविले."प्रजापतिने सर्वांचे अर्थ बरोबर मानले.कारण सर्वाना स्वानुभवातुन ते लाभले होते.गीतेतिल परिभाषेचा अर्थ करताना उपनिषदातली ही गोष्ट आपण चित्तात बाळगावी.
क्रमश(इति विनोबा)
शुभ सकाळ जय श्रीकृष्ण
जय मुक्ताई
श्रीकृष्ण गोविंद हरे मुरारी हे नाथ नारायण वासुदेव
https://geetapravachane1.blogspot.com